djembe.pl  |  forum.djembe.pl  |  chat.djembe.pl   |  dodaj do ulubionych  |  ustaw jako startową

djembe.pl > Encyklopedia

Sprawdź ceny:
Aukcje Allegro
 
Indie i orient
Indie są krajem, w którym muzyka rozwijała się zawsze w sposób bardzo dynamiczny. Powodów tego stanu rzeczy można doszukiwać się wiele, w początkowym jednak okresie, zwanym wedyjskim, swój intensywny rozwój muzyka zawdzięczała swemu bliskiemu pokrewieństwu z religią, tak potężną w tradycji hinduistycznej. Do dziś w każdej świątyni w porze zapalania nocnych świateł usłyszeć możemy uderzenia gongów i obustronnych bębnów, krzykliwe śpiewy i wybijające rytm klaskanie licznych dłoni. To ta wszechobecność dźwięku i swoisty jego kult odpowiedzialne są za szeroki rozrost tradycji muzycznej, za wymianę kulturową z sąsiednimi krajami, w końcu za przesunięcie się muzycznego środka ciężkości ze świątyń i klasztorów na dwory muzułmańskich władców.

To, co daje w praktyce bogactwo form i gatunków, teoretykom przysporzyć może wielu trudności, a sklasyfikowanie „indyjskich instrumentów muzycznych” może okazać się prawdziwym wyzwaniem. Jednym z problemów jest tu burzliwa historia Indii, kraju, który przechodził z rąk do rąk, chłonąc kulturę sąsiednich mocarstw, oddając w zamian elementy swojej. Co jest rdzennie indyjskie, a co tylko nabyte – to pytanie często pozostaje bez odpowiedzi. Podobnie jak pytanie o granice oddzielającą instrumenty muzyczne od przedmiotów użytku codziennego. Wszechobecność muzyki wzbudziła wynalazczość ludności, wydając plon iście muzycznego pragmatyzmu. Bo gdzież indziej na świecie znajdziemy szczypce do grzebania w palenisku używane jako grzechotka, asortyment garnków i mis służących jako instrumenty perkusyjne, czy ścięte konchy, które wydobyte z morza, służyły jako instrumenty dęte. Trzecie pytanie dotyczy samych Indii. Jak wyznaczyć granice tego kraju, którego dwie części istniały niezależnie przez całe wieki, a którego obecne granice polityczne (pozbawione terenów Pakistanu i Bangladeszu) nie są miarodajne. Wątpliwości te postaram się w miarę możliwości obejść, nie zaś rozwikłać. Za wynikające stąd braki merytoryczne muszę serdecznie przeprosić.

Kwestia samej kategoryzacji instrumentów, i kryteria jakie w niej przyjąłem, kosztowały znacznie mniej wahania, jako że system przyjęty i powszechnie akceptowany w Europie jest zgodny z podziałem panującym na subkontynencie indyjskim. Doskonałym przykładem potencjału indyjskiej tradycji muzycznej jest fakt, że ustanowiony zaledwie w 1880 roku przez Victora-Charles”a Mahillona podział na kordofony, membranofony, idiofony i aerofony, w Indiach znany był już od 2000 lat. Bharata, w swojej Natya Shastra wyróżnia pośród Vadya, a więc ogółu instrumentów muzycznych, Tata - czyli „naciągane”, a więc instrumenty strunowe, Avanaddha - znaczy „pokryte”, np. skórą, chodzi więc o bębny, Ghana czyli „twarde”, jak cymbały lub grzechotki, Sushira - czyli „puste” w środku, a więc instrumenty dęte. W rubryce „rodzaj instrumentu” pozwolę sobie używać nazw europejskich, jako brzmiących bardziej swojsko, w niektórych przypadkach uzupełniając je o nazwę drugą, oznaczającą podgatunek. Oczywiście nie obejdzie się bez pewnych wątpliwości, jak na przykład z popularnym obecnie w Indiach harmonium – instrumentem klawiszowym, który przez poruszenie miecha pompuje powietrze w trzciny, powodując ich wibracje. Nie chcąc jednoznacznie wypowiadać się w tego typu spornych kwestiach odwołam się do neutralnej, i zarazem piątej kategorii – „Inne”.






Bansuri
Bansuri Rodzaj instrumentu: Aerofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Różne

Bansuri występuje pod wieloma nazwami, takimi jak Wenu, Bansi, czy Murali. Jest to flet poprzeczny występujący w wielu odmianach i charakterystyczny dla systemów muzycznych Indii. Jest to jeden z najstarszych instrumentów muzycznych świata, wymieniany już w Wedach, i łączony tradycyjnie z bogiem tańca i muzyki - Kriszną.



Bheri (Dhol)
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Różne

Bheri (Dhol) jest najlepiej znanym i najbardziej pierwotnym przedstawicielem dużych cylindrycznych bębnów w Indiach. I choć można wskazać również lokalne odmiany, jak kharram w Assamie czy dhole u ludów Andhra Reddis, nazwa bher pełni zarówno w podaniach religijnych, jak i w użyciu praktycznym, rolę nadrzędną.



Chimpta
Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Lok Sangit (Muzyka Ludowa)

Chimpta oryginalnie były szczypcami do ognia, ale stały się instrumentem przez dodanie symetrycznie rozmieszczonych par małych talerzy. Instrument używany jest w prowincji Penjabu na północy Indii oraz w tradycji muzycznej Sikhów.



Daff
Daff Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Ludowa i Plemienna

Daff to najczęściej spotykany w Indiach bęben obręczowy, a więc taki, którego średnica jest większa od wysokości korpusu.



Dahara
Dahara Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Lok Sangit (Muzyka Ludowa)

Dahara, zwana też laddi shah, to prosty instrument rytmiczny używany przez śpiewaków Laddi shah w dolinie Kaszmiru.




Damaru
Damaru Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: ---

.



Danda
Danda Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Lok Sangit (Muzyka Ludowa)

Danda lub Kolu Są pałkami uderzanymi rytmicznie o siebie, kolorowymi lub bezbarwnymi, zwieńczonymi dzwonkami lub nie posiadającymi ich. Spotkać je można w stanie Gujarat i w południowych częściach Indii.




Dholak
Dholak o naciągu sznurowym i śrubowym Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Ludowa Indii Północnych

Dholak jest popularnym bębnem na terenie Północnych Indii. Jest to klasyczny mridang - bęben cylindryczny (barrel drum) - o membranach po dwóch stronach. Prawa membrana jest po wewnętrznej stronie obciążona aplikacją ze smoły, gliny i piasku (Dholak masala - gdzie masala oznacza mieszankę), co daje dźwiękowi basowe właściwości.



Dilruba
Rodzaj instrumentu: Kordofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Północno-Zachodnich Indii

Dilruba jest praktycznie identyczna z Esraj Esraj. Oba instrumenty różnią się nie tyle budową czy techniką gry, ale pochodzeniem i występowaniem. Dilruba jest instrumentem pośrednim pomiędzy Sarangi a Sitar.



Dutrang
Dutrang Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Plemienna

Tak Dutrang jest pomniejszoną i przenośną wersją Songkong, charakterystycznym dla wielu kultur instrumentem typu slit drum (bęben szczelinowy).




Ektar
Ektar w odmianie <I>gopiyantra</I> i tradycyjnej Rodzaj instrumentu: Kordofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Lok Sangit (Muzyka Ludowa)

Ektar jest prostym, szarpanym instrumentem strunowym. Jego budowa ogranicza się do tykwy dyni przebitej bambusem i napiętej między nimi pojedynczej, lub wprzypadku Dotar podwójnej, struny.



Esraj
Esraj Rodzaj instrumentu: Kordofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Bengalska

Esraj jest praktycznie identyczna z Dilruba. Oba instrumenty różnią się nie tyle budową czy techniką gry, ale pochodzeniem i występowaniem. Esraj jest instrumentem pośrednim pomiędzy Sarangi a Sitar.



Ghanti
Ghanti Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Ludowa i Religijna

Ghanti w języku Hindi oznacza dzwonek - instrument w Indiach równie powszechny jak gongi i talerze, a także wykazujący podobną różnorodność.




Ghatam
Ghatam Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Karnatik Sangit (Południe)

Ghatam jest dzbanem o grubych, utwardzonych ścianach, wykonanym ze specjalnej mieszanki gliny poddanej szczególnym procesom wypalania, w celu uzyskania jak najlepszego brzmienia.



Ghungharu
Ghungharu Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Różne

Ghungharu, a także ich południowoindyjskie odpowiedniki zwane gejje, są opaskami na nogi wykorzystywanymi przez tancerzy i tancerki na terenie całych Indii i prawdziwym symbolem tej profesji.



Gna
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Ludowa i Religijna

Gna jest najlepiej znanym przedstawicielem grupy bębnów obręczowych o dwóch membranach. Choć znane są też inne przykłady takich instrumentów, jak murichenda z Karelli, czy chadchadi z Orissy, gna jest najbardziej charakterystyczny i występuje na największym obszarze.



Hatheli
Hatheli Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Plemienna

Hatheli W języku Hindi oznacza grzechotkę. Ta prymitywna i znana w takiej czy innej formie każdej kulturze świata grupa instrumentów w Indiach nigdy nie wyszła poza lokalne tradycje plemienne.




Jaltarang
Z Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Współczesna

Jaltarang, dosłownie tłumaczony jako „wodna fala”, to dość popularny w XX wieku idiofon, wykorzystywany głównie w indyjskich orkiestrach.




Kanjira
Kanjeera Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Karnatik Sangit (Południe)

Khanjeera jest bębnem obręczowym, i przez to podobnym do Daffu. Podobieństwo to jest jednak ograniczone, jako że wykorzystywana na Południu Indii khanjeera śmiało może nosić miano najbardziej oryginalnego bębna obręczowego świata.



Kartal
Kartal Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Lok Sangit (Muzyka Ludowa)

Kartal to drewniane bloczki drewna z wprawionymi w nie małymi talerzami - prosty instrument służący do nadawania rytmu, wykorzystywany w Muzyce Lekkiej Indii.



Kastha tarang
Kastha tarang Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Współczesna

Kastha tarang Jest indyjskim ksylofonem, a więc cymbałami, wykorzystywanym niekiedy we współczesnych ensemblach i orkiestrach. Jest to instrument prawdopodobnie zapożyczony, jako że nie znajdziemy w Indiach jego plemiennych lub ludowych pierwowzorów.




Katola
Katola Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Plemienna

Katola jest spokrewniony z Songkong, i należy do charakterystycznej dla wielu kultur grupy instrumentów slit drums (bębny szczelinowe).




Khanjari
Khanjari Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Lok Sangit (Muzyka Ludowa)

Khanjari jest odmianą tamburyna, a więc bębna obręczowego podobnego do daffu, wyposażonego jednakże w rząd niewielkich talerzy.



Khol
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: ---

.



Kirikittaka
Z <I>Musikinstrumente der Volker</I>, A. Buchner Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Plemienna

Kirikittaka Jest indyjską odmianą bardzo prymitywnego, a tym samym spotykanego w każdej praktycznie kulturze, instrumentu. Angielska jego nazwa to scraper, a dźwięk przez niego generowany powstaje przez pocieranie i przesuwanie patyczka po nierównościach wyciętych w bambusie lub tykwie.




Ludzkie Ciało
Ludzkie Ciało to pierwszy instrument Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Różne

Ludzkie Ciało jest pierwszym instrumentem ghana vadya wykorzystywanym w tradycji Indii, w szczególności zaś wykonywane za jego pomocą rytmiczne ruchy i czynności, takie jak klaskanie w dłonie, uderzanie nimi o kolana, czy przytupywanie, akompaniujące często tańcu.




Manjira
Manjira Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Ludowa i Religijna

B>Manjira Jest jedną z wielu nazw talerzy, a więc metalowych dysków o wygiętych ku sobie krawędziach, które w Indiach występują bardzo licznie w różnych kształtach i rozmiarach.



Misy Tybetańskie
Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Religijna

Śpiewające misy tybetańskie zajmują istotne miejsce w muzyce religijnej Tybetu, oraz sąsiednich państw leżących w Himalajach. Podobnie jak kryształowe kieliszki z wodą misy wprowadzane są w wibracje za pomocą okrężnego ruchu po ich krawędzi, wykonywanego na przykład drewnianą pałką.



Mridangam
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: ---

.



Murchang
Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Lok Sangit (Ludowa) i Karnatik Sangit (Południe)

Murchang jest indyjską odmianą niewielkiego idiofonu, czy raczej wibrafonu, zwanego na Zachodzie "jew's harp", w Polsce zaś znanego jako drumla.



Muzyczna Kolumna
Muzyczna kolumna Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: ---

Muzyczne posągi i kolumny dają dowód architektonicznego i artystycznego geniuszu, będąc kamiennymi bądź metalowymi tworami spełniającymi nie tylko stawiane im wymogi estetyczne, ale i użytecznymi muzycznie.




Nadaswaram
Rodzaj instrumentu: Aerofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Południowych Indii

Nadaswaram to północnoindyjski odpowiednik Shehnai. Jest to rodzaj oboju złożonego z ustnika wchodzącego w bambusowy lub trzcinowy korpus zwieńczony rozszerzającą się końcówką. Instrument jest wykorzystywany przy okazji obrzędów sakralnych, nieodzowny zaś przy ślubach.



Nagara
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: ---

.



Noot
Z Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Lok Sangit (Muzyka Ludowa)

Noot jest ludową odmianą bębna glinianego, kojarzoną głównie z obszarem doliny kaszmiru. Instrument wywodzi się bezpośrednio od glinianego dzbana, i taki też ma kształt.




Ottu
Rodzaj instrumentu: Aerofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Południowych Indii

Ottu jest spokrewniony z Nadaswaram i Shehnai. Jednak w przeciwieństwie do nich nie posiada skali melodycznej, a jego zadaniem jest ciągłe utrzymywanie dźwięku o jednolitej wysokości - podstawy dźwiękowej, do której pozostali muzycy mogą się odwoływać.



Pakhawaj
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka klasyczna

Pakhawaj to pierwowzór najważniejszych i najbardziej charakterystycznych instrumentów perkusyjnych Indii - wykorzystywanego na Południu Mridangamu i dominującej na Północy Tabli. Warto z tego powodu zająć się pokrótce historią wszystkich trzech instrumentów i zależności między nimi zachodzących.



Peti
Peti Rodzaj instrumentu: Aerofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Wszystkie z wyjątkiem Karnatik

Peti to indyjska nazwa harmonium, sprowadzonego z Europy instrumentu klawiszowego. Obszernym miechem pompujemy powietrze, przekierunkowując go do systemu trzcinowych rurek różnej długości.



Pungi
Pungi Rodzaj instrumentu: Aerofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Lok Sangit (Ludowa) i Karnatik Sangit (Południe)

Pungi to instrument kojarzony nierozłącznie z zaklinaczami węży.



Santur
Santur Rodzaj instrumentu: Kordofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Różne

Santur to odmiana strunowych cymbałów, na których gra się niewielkimi, drewnianymi młoteczkami.



Sarangi
Sarangi Rodzaj instrumentu: Kordofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Religijna

Sarangi jest instrumentem smyczkowym o trzech lub czterech strunach, których brzmienie zmienia się przesuwając po nich paznokcie, jak i jednej strunie o dźwięku stałym i dwóch zestawach strun towarzyszących (które nie są nigdy poruszane, ale które samoczynnie wibrują gdy zagrany zostanie odpowiadający im dźwięk.



Sarod
Sarod Rodzaj instrumentu: Kordofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: ---

Sarod jest względnie nowym instrumentem wywodzącym się od pradawnego Rabab.



Shehnai
Shehnai Rodzaj instrumentu: Aerofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Północnych Indii

Shehnai jest spokrewniony z południowoindyjskim Nadaswaram. Jest to rodzaj oboju złożonego z ustnika wchodzącego w bambusowy lub trzcinowy korpus zwieńczony mosiężnym kielichem.



Sitar
Sitar Rodzaj instrumentu: Kordofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Różne

Sitar jest zapewne najbardziej znanym instrumentem strunowym wykorzystywanym na Subkontynencie Indyjskim.



Songkong
Songkong Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Plemienna

Songkong to pierwotny instrument, od którego wywodzi się Tak dutrang. Oba należą do charakterystycznej dla wielu kultur grupy slit drum (bęben szczelinowy).




Surmandal
Surmandal Rodzaj instrumentu: Kordofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Religijna

Surmandal to rodzaj niewielkiej harfy dostarczającej dźwięki podstawowe (na zerowym progu, bądź bezprogowe) jako akompaniament dla wokalu.



Surpeti
Surpeti manualne i elektroniczne Rodzaj instrumentu: Aerofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Różne

Surpeti Jedynym celem tego instrumentu jest nadawanie dźwięku podstawowego - ważnej składowej w muzyce Indii - z którego korzystają pozostali muzycy, odwołując się do jego brzmienia i w oparciu o nie realizować wybraną tonację.



Tabla
Tabla i bayan Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Hindustani Sangit (Północ)

Tabla jest instrumentem złożonym z dwóch bębnów – Tabli i Daggi, zwanych też ze względu na ręce którymi się na nich gra dayan (prawa) i bayan (lewa). Najczęściej spotykana nazwa to jednak kombinacja dwóch powyższych, czyli Tabla-Bayan, albo w skrócie po prostu Tabla (tah-blah).



Tambura
Tambura Rodzaj instrumentu: Kordofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Różne

Tambura, podobnie jak Surpeti, za jedyny cel stawia sobie nadawanie dźwięku podstawowego. Instrument budową przypomina Sitar, nie posiada jednak progów.



Tavil
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: ---

.



Thali
Thali Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Ludowa i Religijna

Thali to tylko jedna z nazw używanych w Indiach do określenia gongu. Okrągłe metalowe płyty (najczęściej z brązu), zawieszone na sznurze przechodzącym przez dwa nawiercone na brzegach gongu otwory, uderzane są pałkami.




Tokka
Tokka Rodzaj instrumentu: Idiofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Plemienna

Tokka Pochodzi z Assanu i jest prymitywnym ghana vadya, urzywanym zarówno do celów praktycznych, jak i muzycznych. Metrowy odcinek wysuszonego pnia bambusa z jednej strony zostaje wzdłużnie ponacinany, tak że fragmenty rozszczepionego pnia swobodnie się poruszają uderzając o siebie.




Vina
Vina Rodzaj instrumentu: Kordofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Karnatik Sangit (Południe)

Vina, zwana również Saraswati vina na cześć bogini Saraswati - opiekunki nauk i sztuk, jest typowym dla klasycznej muzyki Południowych Indii (Karnatik Sangit) instrumentem.