|
Membranofony
Membranofony znane są w literaturze indyjskiej jako avanaddha vadya, od czasownika avanaddha znaczącego tyle co „być pokrytym”. Łatwo się domyślić, iż instrumenty zaliczane do tej grupy zbudowane są z próżnego pudła rezonansowego pokrytego skórzaną membraną, są więc bębnami. I choć termin avanaddha vadya określa wszystkie membranofony, grupa wszelkich instrumentów perkusyjnych, a więc też ghana vadya, nosi nazwę pushkara. W swej Natya Shastra Bharata definiując ten termin przywołuje historię Svati, wielkiego świętego, który z pustelni udał się nad jezioro Pushkara i usłyszał zesłany przez Indrę deszcz dzwoniący rytmicznie o liście lotosu. Mędzrzec wsłuchiwał się w tę muzykę oczarowany, a gdy powrócił do swej pustelni, nadal dzwoniła ona w jego uszach. W przeciągu kolejnych dni, z pomocą boskiego rzemieślnika Visvakarmy, Svati tworzy pierwsze instrumenty perkusyjne, i nazywa je pushkara. Znając tę legendę i tradycję liczoną w tysiącach lat czuję dumę, że to właśnie na ghatach jeziora Pushkar, w najświętszym miejscu Indii, pobierałem swe nauki w grze na dwóch najważniejszych membranofonach subkontynentu – na tabli i na nagarze.
O ile ghana vadya nigdy nie zyskały pozycji instrumentów koncertowych, membranofony mocno odznaczyły swoje piętno w historycznym rozwoju muzyki klasycznej Indii, wnosząc dużo bardziej niż w kulturze europejskiej rozwinięty system rytmiczny tala. Oczywista przewaga bębnów naciągowych objawia się przede wszystkim możliwością strojenia i dłuższym wybrzmiewaniem dźwieku.
Ewolucję bębnów w dużej mierze wyznaczają dwa kierunki związane z dwoma podstawowymi materiałami, z których niegdyś wykonywano korpusy – a więc drewno i glina. Instrumenty drewniane prawie zawsze przybierały proste formy cylindrów, a więc wydrążonych pni naciągniętych skórą. Te większe stawiane były pionowo i nakładano na nie tylko jedną membranę. Współcześnie możemy odnaleźć takie wertykalne bębny na przykład w Andhra Pradeshu, choć dziś zrobiony byłby on raczej z miedzi. Mniejsze bębny cylindrowe zazwyczaj powlekano obustronnie, dając początek charakterystycznym dla Indii bheri, dholom i mridangom. Ceramika już od najwcześniejszych czasów dawała, dzieki łatwości kształtowania, dużą swobodę formy. Stąd bogactwo takich bębnów jak dardura (kształt garnka), gna (patelni), czy tumbaknari (słoja). Glina posiadała też mankament – brak trwałości – który zaowocował dominacją instrumentów drewnianych i metalowych. I tak khol jest nadal z gliny, gdy mridangam, wbrew swojej nazwie, już z drewna. Bayan, basowy bęben tabli, jeszcze parędziesiąt lat temu był prawie zawsze gliniany; dziś robiony jest przede wszystkim z metalu. Nawet tak tradycyjny instrument jak nagara coraz częściej spotykany jest w wersji metalowej.
Bheri (Dhol)
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Różne
Bheri (Dhol) jest najlepiej znanym i najbardziej pierwotnym przedstawicielem dużych cylindrycznych bębnów w Indiach. I choć można wskazać również lokalne odmiany, jak kharram w Assamie czy dhole u ludów Andhra Reddis, nazwa bher pełni zarówno w podaniach religijnych, jak i w użyciu praktycznym, rolę nadrzędną.
|
|
Daff
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Ludowa i Plemienna
Daff to najczęściej spotykany w Indiach bęben obręczowy, a więc taki, którego średnica jest większa od wysokości korpusu.
|
|
Damaru
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: ---
.
|
|
Darbuka
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Kraje Arabskie
Gatunek muzyki: Różne
Darbukka to turecka nazwa instrumentu, najczęściej używana w Polsce. Inną nazwą jest też Doumbek - składnia słów 'doum' i 'bek', które tradycyjnie były używane do oznaczenia dwóch podstawowych brzmień tego bębna.
|
|
Dholak
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Ludowa Indii Północnych
Dholak jest popularnym bębnem na terenie Północnych Indii. Jest to
klasyczny mridang - bęben cylindryczny (barrel drum) - o membranach po dwóch stronach. Prawa membrana jest po wewnętrznej stronie obciążona aplikacją ze smoły, gliny i piasku (Dholak masala - gdzie masala oznacza mieszankę), co daje dźwiękowi basowe właściwości.
|
|
Djembe
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Afryka
Gatunek muzyki: Różne
Djembe [czytaj Dżembe], to bęben w krztałcie kielicha lub klepsydry zrobiony z drewna, o membranie oryginalnie z koziej (a niegdyś antylopiej) skóry. Aktualnie można spotkać też djemby ze skóry sztucznej (np z naciągów perkusyjnych). Djembe wywodzi się z obszarów zachodniej Afryki, choć obecnie jest prawdopodobnie najbardziej rozpowszechnionym instrumentem etnicznym na świecie. Prawie każdy zaczyna naukę właśnie od djembe.
|
|
Dunduny
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Afryka
Gatunek muzyki: Różne
Dunduny (Dundum, Doundoun, Djundjun)
Jest to zestaw dwóch lub trzech cylindrycznych bębnów, z dwóch stron obciągniętych skórą. Ułożone są poziomo, a dźwięk wydobywa się poprzez uderzanie w skórę drewnianą pałką. Na górze każdego z dundunów umieszczony jest metalowy dzwonek, w który uderza się niewielkim metalowym prętem. Największy dundun nosi nazwę dunumba, średni sangban, a najmniejszy kenkeni. Melodie wygrywane na dundunach stanowią podstawę rytmu. Każdy z bębnów powinien być obsługiwany przez jedna osobę.
|
|
Gna
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka Ludowa i Religijna
Gna jest najlepiej znanym przedstawicielem grupy bębnów obręczowych o dwóch membranach. Choć znane są też inne przykłady takich instrumentów, jak murichenda z Karelli, czy chadchadi z Orissy, gna jest najbardziej charakterystyczny i występuje na największym obszarze.
|
|
Kanjira
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Karnatik Sangit (Południe)
Khanjeera jest bębnem obręczowym, i przez to podobnym do Daffu. Podobieństwo to jest jednak ograniczone, jako że wykorzystywana na Południu Indii khanjeera śmiało może nosić miano najbardziej oryginalnego bębna obręczowego świata.
|
|
Khanjari
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Lok Sangit (Muzyka Ludowa)
Khanjari jest odmianą tamburyna, a więc bębna obręczowego podobnego do daffu, wyposażonego jednakże w rząd niewielkich talerzy.
|
|
Khol
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: ---
.
|
|
Mridangam
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: ---
.
|
|
Nagara
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: ---
.
|
|
Pakhawaj
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Muzyka klasyczna
Pakhawaj to pierwowzór najważniejszych i najbardziej
charakterystycznych instrumentów perkusyjnych Indii - wykorzystywanego na Południu
Mridangamu i dominującej na Północy
Tabli. Warto z tego powodu zająć się pokrótce historią
wszystkich trzech instrumentów i zależności między nimi zachodzących.
|
|
Tabla
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: Hindustani Sangit (Północ)
Tabla jest instrumentem złożonym z dwóch bębnów – Tabli i Daggi, zwanych też ze względu na ręce którymi się na nich gra dayan (prawa) i bayan (lewa).
Najczęściej spotykana nazwa to jednak kombinacja dwóch powyższych, czyli Tabla-Bayan, albo w skrócie po prostu Tabla (tah-blah).
|
|
Tavil
Rodzaj instrumentu: Membranofony
Krąg kulturowy: Indie i orient
Gatunek muzyki: ---
.
|
|
 |
|
Menu
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)