djembe.pl  |  forum.djembe.pl  |     dodaj do ulubionych  |  ustaw jako startową

djembe.pl > > Muzyka Afryka?ska w kontekscie spo?ecznym

SPONSORZY:
Sprawdz ceny:
Aukcje Allegro
 
Muzyka Afryka?ska w kontekscie spo?ecznym
05-09-2006 by japko; Żródło: www3.telus.net

Muzyka afryka?ska, tak samo jak ka?da inna, sk?ada si? z takich elementów jak barwa i intensywno?? d?wi?ku. W spo?ecze?stwie odgrywa ró?ne role – pie?ni pracowników, wojenne, religijne, ko?ysanki itp. Równie? kategorie instrumentów s? takie same jak wsz?dzie indziej na ?wiecie: strunowe, d?te oraz perkusyjne.



Jest jednak istotna ró?nica mi?dzy muzyk? afryka?sk? a zachodni? je?li chodzi o jej genez?. Muzyka afryka?ska nie powstaje aby cieszy? uszy, lecz raczej by wyrazi? ró?ne aspekty ?ycia w szeregu d?wi?ków i ich kombinacji. Nie jest to, jak niektórzy s?dz?, na?ladowanie d?wi?ków natury, ale wplatanie w utwory naturalnych, s?yszanych na co dzie? (w??cznie z j?zykiem i mow?) d?wi?ków. Dla niewtajemniczonych brzmie? to mo?e jak kakofonia, jednak?e poszczególne d?wi?ki maj? tu okre?lone znaczenie. ?eby je zrozumie?, trzeba zag??bi? si? w poznanie kontekstu, czyli codziennego ?ycia w Afryce.

Muzyka ma ogromne znaczenie dla ?ycia ka?dej jednostki ?yj?cej w afryka?skim plemieniu pocz?wszy od dnia narodzin. Ju? w wieku 3,4 lat dzieci aktywnie uczestnicz? w wyrabianiu instrumentów, a ich zabawy i gry z u?yciem muzyki przygotowuj? je do ró?nych zaj?? w ?yciu doros?ym, tj. ?owienia ryb, polowania, uprawy ro?lin, uczestnictwa w obrz?dach (?luby, pogrzeby).

Mi?dzy muzyk? a cz?owiekiem w Afryce formuje si? szczególna wi?? ??cz?ca ca?e plemiona. W wielu dialektach nie ma dlatego rzeczowników okre?laj?cych muzyk?, jest ona tak silnie zintegrowana z ?yciem. B?bny na przyk?ad s? otaczane podobnym szacunkiem jak cz?owiek, kobiety zajmuj? si? nimi tak, jak troszcz? si? o swoich m??ów. W niektórych przypadkach nie wolno im nawet dotyka? tych instrumentów, cho? ten rygorystyczny przykaz z?agodzi?y nieco w XX w. wp?ywy z Europy i Azji (kolonizatorzy). W Afryce muzyka zawsze ??czona jest z innymi rodzajami artystycznego przekazu (poezja, taniec) i jest najdoskonalsz? forma wyra?enia "czarnej duszy".

Nie trudno wywnioskowa?, i? w takim wypadku ka?dy Afryka?czyk jest poniek?d muzykiem, jednak nie w europejskim znaczeniu. Niektóre spo?eczno?ci znane s? z profesjonalnego podej?cia do muzyki, dla innych jest ona raczej jednym z elementów codziennego ?ycia i sposobem na zarobienie paru groszy. W tych pierwszych dost?p do instrumentów maj? tylko cz?onkowie wy?szych rodów czy kast i zwani s? w Afryce Zachodniej "Griot", a ich rola wykracza znacznie poza ramy muzyki i nawet magii. Dla plemienia s? oni ??cznikami z histori?, filozofi? i mitologi?, swego rodzaju archiwum plemiennej kultury. Ludzie boj? si? ich i darz? wielkim szacunkiem. Tym, kim w Afryce Zachodniej s? Grioci, w innych cz??ciach kontynentu s? ludzie graj?cy na instrumencie przypominaj?cym harf? i cytr? zwanym „mvet”.

Afryka?scy muzycy odczuwaj? bardzo dotkliwie wp?yw cywilizacji na ich profesj? – w dobie kapitalizmu nie jest to wystarczaj?co op?acalne. Stanowi to zagro?enie dla przysz?o?ci tradycyjnej muzyki afryka?skiej. Ju? dzi? w niektórych spo?eczno?ciach zajmowanie si? muzyk? przesta?o istnie? jako profesja. Sytuacja ta gro?na jest tym bardziej, ?e wiele utworów i rytmów afryka?skich nie jest spisywana, lecz przekazywana z pokolenia na pokolenie.

Nie oznacza to jednak, ?e tradycyjn? muzyk? afryka?sk? powinno si? bezwzgl?dnie chroni? przed wp?ywami z zewn?trz. Nalecia?o?ci z innych krajów mog? by? bowiem ?ród?em artystycznego wzbogacenia poprzez wymian? kulturaln? opisan? poni?ej.

Instrumenty i styl

Istnieje du?e podobie?stwo je?li chodzi o instrumenty na przestrzeni ca?ej Afryki, jednak?e istniej? pewne ró?nice wynikaj?ce z ró?norodno?ci ro?linno?ci i form kulturowych. Np. b?bny s? bardziej popularne na zalesionych terenach ni? na sawannach. Wyrób instrumentów ma ?cis?y zwi?zek z rze?biarstwem.

Równie? je?li chodzi o rodzaj muzyki mamy do czynienia z ró?nicami mi?dzy plemionami i swego rodzaju „rejonizacj?”. Kultury Negro na po?udnie od Sahary ulega?y silnym wp?ywom od kultur pó?nocnej Afryki (Egipt).

Muzyka afryka?ska jest oparta na mowie, a wi?? ta jest tak silna i charakterystyczna, ?e odpowiednio nastrojone instrumenty wydaj? d?wi?ki do z?udzenia przypominaj?ce ludzki j?zyk i wszelkie d?wi?ki wydobywaj?ce si? z ludzkiej krtani. Poniewa? muzyka jest dla Afryka?czyków ekspresj? stylu ?ycia, ró?ni si? w zale?no?ci od zwyczajów danej ludno?ci. Kultura we wschodniej Afryce jest z?o?ona i koncentruje si? g?ównie wokó? byd?a.Ludy z rejonów Khoi-San na po?udniu charakteryzuje prosta kultura nomadzka, a ich styl ?ycia to zbieractwo. Spo?eczno?ci pónocno-zachodnie nie hoduj? byd?a, od wieków rozwija?y si? tam monarchie. Wiele plemion Pigmejskich ?yje za to nadal w du?ej izolacji w d?ungli. Pó?nocna Afryka za?, jest muzycznie pod w?adaniem Islamu, co czyni j? najbardziej oddalon? od reszty muzyki afryka?skiej.

Zachodnio afryka?ski styl muzyki charakteryzuje si? jednostajnym rytmem i towarzysz?cym mu „gor?cym rytmem” tworzonym przez chór powtarzaj?cy wersety wy?piewywane przez g?ównego graj?cego, b?d? g?ównego ?piewaka. W cz??ciach centralnych kontynentu dominuje wielo?? u?ywanych instrumentów i stylów tworz?cych polifoni? d?wi?ków. Na wschodzie ujawniaj? si? wp?ywy Islamskiej muzyki tradycyjnej – rytmy nie tak z?o?one i mniejszy nacisk na sekcj? perkusyjn?. Muzyka z regionu Khoi-San jest bardzo podobna, lecz jeszcze mniej z?o?ona. Dominuje tu technika "hocket", tak samo jak u Pigmejów, których partie wokalne podobne s? do jod?owania.

 

 

Popularyzacja muzyki Afryka?skiej

Wp?ywy ludno?ci z innych kontynentów o czym ?wiadczy historia Afryki, przyczyni?y si? do o?ywienia etnicznej muzyki, za? okresy kolonizacji i niewolnictwa spowodowa?y rozprzestrzenienie si? jej po ?wiecie. Miliony rdzennych Afryka?czyków przetransportowana na Karaiby i do Ameryki, aby pracowali jako niewolnicy na plantacjach europejskich kolonizatorów. W przeciwie?stwie do niewolników z Pó?nocnej Ameryki, ci w Ameryce po?udniowej pochodzili g?ównie z plemion Bantu (Angola, Mozambik), do Brazylii i na Kub? trafili Yorubowie z Nigerii. G?ówne instrumenty, które przewie?li ze sob? to ksylofon, berimbau i cuica. W rejonach tych pozwalano niewolnikom kultywowa? ich muzyk?, poniewa? osiedlano ich w plemionach. W okolicach Kuby muzyka czarnych zmiesza?a si? z nalecia?o?ciami portugalskimi i hiszpa?skimi, które z kolei ju?wcze?niej przesi?kni?te by?y wp?ywami z pó?nocnej Afryki (wcze?niejszekolonie w VIII w.). Powsta?o wówczas wiele latynoameryka?skich gatunków:
merengue, beguine, tango, candombey, oraz samba, rumba, cha cha, bolero, salsa i inne popularne style w tych regionach.

Na Karaibach wiele z europejskich wp?ywów zmieni?o muzyk? afryka?skich niewolników. Muzyka hiszpa?ska, brytyjska, francuska czy nawet azjatycka wp?yn??a na wczesne calypso. Mia?y na to wp?yw równie? niewolnicze pie?ni. Ich rola jest porównywalna z rol? Griotów w Aafryce Zachodniej. Po calypso nadesz?a soca, grana w afryka?skim stylu na europejskich instrumentach. Z soca, poprzez ska, rozwin??a si? muzyka reggae, kiedy zachodni indianie przej?li ameryka?ski rhythm & blues. Przy wp?ywach rocka powsta? dub.

Na terenie USA niewolnikom nie wolno by?o kultywowa? swojej muzyki. Pochodzili g?ównie ze szczepów Mandingo, Wolof, Ashanti, Yoruba, Fanti, Calabari. Granie na b?bnach by?o zabronione. Banjo jednak powsta?o na wzór zachodnio afryka?skiej gourg guitar. Powoli ewoluowa? w?ród tej ludno?ci blues. Jazz powstawa? pod wp?ywem w??czenia do czarnej muzyki europejskich instrumentów i technik afryka?skich, tj. powtarzanie fraz na wzór chórów murzy?skich i "wokalizacja" d?wi?ków. Na pocz?tku XX w. jazz mia? form? tanecznej muzyki, tak jak r&b, które po fuzji z muzyk? country da?y pocz?tek rock’n’roll’owi. Rock & Roll szybko sta? si? popularny i zacz?? by? uznawany za „muzyk? bia?ych”. R7B po??czone z muzyk? Gospel da?o ?ród?o muzyce Soul, której wiele gwiazd zaczyna?o karier? w?a?nie w chórach Gospel. Potem powsta? Funk i Rap.

Wszystkie z tych garunków muzyki (w szczególno?ci rumba, soul, jazz, calypso, reggae) wróci?y do wybrze?y Afryki poprzez radio, p?yty, koncerty oraz instrumenty wwo?one przez afroameryka?skich muzyków. Tak powsta?a Afryka?ska muzyka rozrywkowa.

Muzyka w po?udniowej Afryce jest odmienna ni? na reszcie czarnego l?du; du?y jej procent ma swe korzenie w Indonezji, co jest efektem transportu niewolników stamt?d przez Holendrów. Tak?e ludno?? Hi?ska i Hinduska zwo?ona w okolice Cape Town wywar?a wp?yw na muzyk? po?udniowej Afryki. Dzi? ta muzyka jest bardzo podobna do europejskiej czy ameryka?skiej. Dzisiejsz? muzyk? popularn? tworz? g?ównie dzieci mieszanych par (Afryka?czyk + Europejczyk, lub Amerykanin) i jest ona oparta na lokalnych tradycjach. W zachodniej Afryce (mi?dzy Senegalem, Gwine? i Nigeri?) dominuje nurt Manding Swing b?d? Electro Griot. Na wschodzie (mi?dzy Ugand? a Tanzani?) – Swahili Sound. W okolicach RPA jest to Jive i Jazz. Mi?dzy Maroko a Egiptem dominuje muzu?ma?ska muzyka. Na terenach pomi?dzy Gabonem a Kamerunem, oraz Zimbabwe i Mozambikiem – makossa i tzw. „muzyka wyzwolenia”. Na pozosta?ych obszarach rozwin??y si? nurty spopularyzowane na ?wiecie i reszcie czarnego l?du, tj: Soukous. Highlife, oraz Kongijsko-Zairska rumba.

Cz?sto zapomina si?, ?e niewolnicy byli równie? przewo?eni do Arabii (g?ównie Kenijczycy i Nubijczycy). Arabowie wkroczyli do Afryki ju? 1300 lat temu. D?wi?ki g?osowe, ton g?osu i j?zyk ?piewany Islamu przenikn?? do muzyki pó?nocnej Afryki, ale równie? Mali, Nigerii, Senegalu, a nawet Tanzanii i Madagaskaru. Jednak dzisiejsza muzyka tych regionów, np.: Rai to efekt wp?ywów europejskich, g?ównie francuskich. W rejonach tych u?ywano od lat wielu Islamskich instrumentów (strunowych i d?tych) i wzorowano na nich swoje w?asne instrumenty. Rzadziej stosowa?o si? tam b?bny. Ta muzyka bardzo ma?o zmieni?a si? od 500 r n.e. Klasyczna Arabska muzyka by?a z kolei efektem fuzji muzyki pre-islamsko-arabskiej z elementami muzyki tureckiej i perskiej.

Istnieje nadzieja, ?e Afryka?ska kultura nie zaniknie i ?e b?dzie kultywowana i rozpowszechniana po ?wiecie. By? mo?e zrodzi to wi?ksze zrozumienie i docenienie kultury afryka?skiej w?ród innych ?wiatowych kultur.

t?um. ze strony www3.telus.net